Kalkgraslanden en andere biotopen in Noord-Frankrijk

[Kris De Raeymaeker]

Ja Kris, ik herinner me het ook nog heel goed, het moet meer dan 20 jaar geleden zijn. Ook voor mij was het zowat de eerste keer dat ik die orchideeën in de natuur leerde kennen. We verzamelden toen in het kleine dorpje Escalles.

Ik heb er zelfs ergens nog foto's van zitten ...

[Frankie Wulleman]

Eén keertje zagen we ze samen met Ophrys insectifera. Beide planten hebben uiteindelijk toch andere habitatvereisten, waarbij O. insectifera graag wat droger staat.

In de mij bekende gebieden hier in België trof ik hier nog niet zo vaak Ophrys insectifera aan Frankie ...
Als ik 10 keer Ophrys vind zijn dat 9 keer apifera of fuciflora en misschien 1 insectifera...Het vreemde is dat ik insectifera nog nooit vond op drogere stukken. Ik vond ze steeds meer in de schaduw of halve schaduw. Zelfs onder de bomen , langs de rand van een bos. Of in hoger gras waar ze dan toch ook bescherming genieten van dat hogere gras. Het is in tegenstelling tot apifera en fuciflora die ik hier nog nooit met succes heb kunnen kweken.Ik bracht al 2 keer een exemplaar mee van de beurs in Utrecht maar dat ging al 2 keer fout . 

Ophrys insectifera is dan ook nooit talrijk te zien in de natuur, Kris, maar ze hebben wel een sterk uiteenlopend habitat. In Noord-Frankrijk zagen we een grote groep van enkele tientallen planten in de volle zon op een bijna naakte krijtbodem. In diezelfde streek konden we echter ook wat planten vinden in de halfschaduw en zelfs in de volle schaduw zoals je ook opmerkt.

In de vercors bulkt het van de Ophryssen zoals je eerder al kon zien in mijn reisverslag, waaronder ook Ophrys insectifera. Maar het was ook daar de minst voorkomende soort. Maar minder in de Vercors is dan wel relatief te noemen. Als je daar 1000 ophryssen ziet, kan je wel 100 insectifera tellen. In de vercors zag ik ze zowel in open terrein als in bossen. Ondanks het uiteenlopende habitat is het dan toch een minder talrijke soort.

[Frankie Wulleman]

Dan wil ik er nog eens de foto uit 2024 bij halen, om aan te tonen waar we de meeste insectifera hebben gevonden. Vooral in het meest kale stuk van dit arme en  droge grasland vonden we toen een grote groep. Ook vorig jaar stond die ferme groep er nog.

[Frankie Wulleman]

Ja Kris, ik herinner me het ook nog heel goed, het moet meer dan 20 jaar geleden zijn. Ook voor mij was het zowat de eerste keer dat ik die orchideeën in de natuur leerde kennen. We verzamelden toen in het kleine dorpje Escalles.

Ik heb er zelfs ergens nog foto's van zitten ...

Zelf heb ik daar geen foto's van, Kris. Ik wist in die tijd wellicht nog niet eens wat een fototoestel was. 

[Kris De Raeymaeker]

Dan wil ik er nog eens de foto uit 2024 bij halen, om aan te tonen waar we de meeste insectifera hebben gevonden. Vooral in het meest kale stuk van dit arme en  droge grasland vonden we toen een grote groep. Ook vorig jaar stond die ferme groep er nog.

  

[Danny Bonnez]

Dactylorhiza was daarbij ook een van de doelen. Wat dat betreft was het wel een dikke tegenvaller en tevens een pijnlijke vaststelling hoe erg het met dit genus vergaat in onze lage landen.

Op elke locatie die we bezochten vonden we slechts een zeer karig aantal, en vaak met heel korte bloeiaren. Je ziet duidelijk dat deze planten zwaar te lijden hebben van de droogte. Op plaatsen waar vroeger grote, gezonde populaties te zien waren, schiet daar nu bijna niks meer van over. Als deze trend zich zal doorzetten (wat ik ook verwacht) dan zal Dactylorhiza volledig uitsterven in onze contreien. Noord-Frankrijk stond vroeger nu niet bepaald bekend als een droge regio, maar eerder als een koelere regio met behoorlijk wat regenval. Dat is thans drastisch veranderd. Persoonlijk vind ik dit dramatisch om vast te stellen dat zo'n planten hier in zo'n korte tijd aan het verdwijnen zijn.

Je hebt er een mooi verslagje van gemaakt Frankie    Het was een heel boeiende dag met inderdaad enkele pijnlijke vaststellingen . Zeker voor het geslacht Dactylorhiza die na ieder te droog jaar erop achteruit gaat . Als we de laatste 10 jaar evalueren lijkt het een nieuwe normaal te zijn dat het te droog en te warm is . Dactylorhiza lijkt met uitsterven bedreigd    in onze streken

[Danny Bonnez]

Een plant die het stukken beter doet en dan ook in grotere aantallen nog te zien is, is Gymnadenia conopsea.

In deze regio doen ze het inderdaad nog vrij goed Frankie , dat was mooi om te zien !  Maar toch hebben ze het ook lastig denk ik zo en gaan ze er langzaam erop achteruit . Er stonden minder planten dan vorig jaar .

In de Ardennen hebben ze het nog moeilijker , toen we 10 jaar geleden Foundry des chiens gingen verkennen stond het vol van de muggenorchissen ! Zeker honderden planten stonden er schitterend bij , daar schiet nog weinig van over .....

[Danny Bonnez]

Anacamptis pyramidalis is tevens ook een orchidee die het hier nog heel goed doet. Ze behoren tot de laatst bloeiende soorten en staan vrij talrijk in de graslanden nabij de kust. Ik had trouwens niet verwacht om er hier zoveel te kunnen aantreffen. We hebben ze niet geteld, maar er staan er toch wel een paar honderden.

Dat was zeker aan aangename verrassing Frankie ! In Franrijk kom je ze overal tegen en lijken nog goed de droogte en de warmte te verdragen 

[Danny Bonnez]

Nog eventjes wat aandacht voor de Sint Jans vlinder (Zygaena filipendulae) die zich hier massaal op een centaurea hebben gestort. Overigens komt deze vlinder hier in grote aantallen voor.

Schitterend toch !

[Danny Bonnez]

In de koele, winderige graslanden vlakbij de kust, hebben we wat later vele honderden exemplaren kunnen zien. Ik had niet verwacht dat de populaties hier zo groot waren. Toch een flinke opsteker om te kunnen vast stellen dat het met deze soort wel nog heel goed gaat.

Dat was schitterend te zien en zoals je zegt een flinke opsteker ! Fraaie opnames hoor !    

[Danny Bonnez]

Op het grazige stukje konden we een megapopulatie aanschouwen van -zonder te overdrijven- enkele honderden exemplaren. Nooit eerder zoveel Ophrys apifera bij elkaar gezien. Ik heb me lang afgevraagd wat de reden zou kunnen zijn, dat hier zoveel planten zo dicht bij elkaar staan, op deze beperkte oppervlakte? De enige mogelijkheid die ik kan bedenken is dat ze hier in gezaaid zijn door mensenhanden...?

Dat was de kers op de taart Frankie , dit was ongezien ! Ze staan daar ook veilig en wat verborgen . Ja , waarschijnlijk  daar ingezaaid of aangeplant ?

[Gerrit Eijkelenboom]

Dank voor het verslag. Een gebied, dat ik niet ken.

Dat het slecht gaat met het geslacht Dactylorhiza zal ons nauwelijks verbazen.

Ik wil er wat kanttekeningen bij maken.

Ten eerste onze inheemse soort, de Rietorchis. (Inheems in vooral NL, maar ook in laag B, het zuiden van UK en een klein stukje noord F.) Deze soort loopt zeer snel terug. Misschien kun je wel zeggen dat hij zeldzaam aan het worden is. Het is een soort voor zeer natte weilanden. Het zijn de eerste foto's van je verslag Frankie.

Het zelfde geldt voor Dactylorhiza majalis, D. incarnata en D. maculata. Soorten voor vochtige habitat op enigszins zanderige bodem.

Deze laatste soorten zijn dan vaak afhankelijk van de aanwezigheid van kwelwater. Water dat door druk van opzij omhoog wordt gestuwd. Dat systeem blijft bij droge periodes nog wel bestaan, maar het houdt ook daar natuurlijk een keer op.

En dan Dactylorhiza fuchsia, de soorten die je later in je verslag toont, Frankie. Tenminste als ik het goed heb, want de foto's zijn te onscherp om het zeker te weten. Maar bij de witte orchideeën op de foto's is het iets duidelijker te zien.
D. fuchsia, de bosorchis komt op meer beschaduwde plekken voort, zoals zijn naam suggereert, open bossen, maar ook hier weer: Het zal minder worden als droogte de norm gaat worden.

De toekomst zal misschien zijn, dat we naar Schotland, of Scandinavië moeten afreizen om ze te zien. Ik kreeg foto's van vrienden uit Schotland, van weelderige vochtige weilanden. Met Dactylorhiza purpurella.

[Frankie Wulleman]

Dank voor het verslag. Een gebied, dat ik niet ken.

Dat het slecht gaat met het geslacht Dactylorhiza zal ons nauwelijks verbazen.

Ik wil er wat kanttekeningen bij maken.

Ten eerste onze inheemse soort, de Rietorchis. (Inheems in vooral NL, maar ook in laag B, het zuiden van UK en een klein stukje noord F.) Deze soort loopt zeer snel terug. Misschien kun je wel zeggen dat hij zeldzaam aan het worden is. Het is een soort voor zeer natte weilanden. Het zijn de eerste foto's van je verslag Frankie.

Het zelfde geldt voor Dactylorhiza majalis, D. incarnata en D. maculata. Soorten voor vochtige habitat op enigszins zanderige bodem.

Deze laatste soorten zijn dan vaak afhankelijk van de aanwezigheid van kwelwater. Water dat door druk van opzij omhoog wordt gestuwd. Dat systeem blijft bij droge periodes nog wel bestaan, maar het houdt ook daar natuurlijk een keer op.

En dan Dactylorhiza fuchsia, de soorten die je later in je verslag toont, Frankie. Tenminste als ik het goed heb, want de foto's zijn te onscherp om het zeker te weten. Maar bij de witte orchideeën op de foto's is het iets duidelijker te zien.
D. fuchsia, de bosorchis komt op meer beschaduwde plekken voort, zoals zijn naam suggereert, open bossen, maar ook hier weer: Het zal minder worden als droogte de norm gaat worden.

De toekomst zal misschien zijn, dat we naar Schotland, of Scandinavië moeten afreizen om ze te zien. Ik kreeg foto's van vrienden uit Schotland, van weelderige vochtige weilanden. Met Dactylorhiza purpurella.

De determinatie van Dactylorhiza vind ik echt niet gemakkelijk. Bij de bosorchis geldt als typisch kenmerk dat de bloemlip drielobbig moet zijn, waarbij de middelste even lang of langer is dan de andere twee. Maar is dat ook niet zo bij andere soorten, of is de bloemlip daar veel minder diep ingesneden?

Wat de rietorchis betreft, diezelfde dag zijn we ook een kijkje gaan nemen, pal op de grens Frankrijk/België, aan de kust, in de zogenaamde duinpannen, traditioneel een plaats waar vroeger veel rietorchis staat. Nu was daar bijna niets meer van te zien. Hooguit nog enkele resterende planten, van amper 15 cm hoog met heel kleine bloemaartjes. Dus ook die biotoopjes worden stilaan ongeschikt als deze uitdrogende trend zich verder zet.

Dit jaar ben ik niet gaan kijken bij de vaarttaluds in Moen. Volgend jaar moet ik dat zeker eens kunnen doen. Het taluds is ook in droge periodes altijd vrij vochtig op de meeste plaatsen, waarschijnlijk ook door opkomend kwelwater.

[Frankie Wulleman]

Op het grazige stukje konden we een megapopulatie aanschouwen van -zonder te overdrijven- enkele honderden exemplaren. Nooit eerder zoveel Ophrys apifera bij elkaar gezien. Ik heb me lang afgevraagd wat de reden zou kunnen zijn, dat hier zoveel planten zo dicht bij elkaar staan, op deze beperkte oppervlakte? De enige mogelijkheid die ik kan bedenken is dat ze hier in gezaaid zijn door mensenhanden...?

Dat was de kers op de taart Frankie , dit was ongezien ! Ze staan daar ook veilig en wat verborgen . Ja , waarschijnlijk  daar ingezaaid of aangeplant ?

Een ontdekking van formaat, Danny, waarbij ik in eerste instantie niet kon vermoeden waarom ze daar zo talrijk stonden. De enigste verklaring is dat daar mensenhanden een handje hebben toegestoken.

[Frankie Wulleman]

Anacamptis pyramidalis is tevens ook een orchidee die het hier nog heel goed doet. Ze behoren tot de laatst bloeiende soorten en staan vrij talrijk in de graslanden nabij de kust. Ik had trouwens niet verwacht om er hier zoveel te kunnen aantreffen. We hebben ze niet geteld, maar er staan er toch wel een paar honderden.

Dat was zeker aan aangename verrassing Frankie ! In Franrijk kom je ze overal tegen en lijken nog goed de droogte en de warmte te verdragen 

Het is een taaie plant die zich goed weet te handhaven op de meest uiteenlopende plekjes, Danny. Ik zag ze dit jaar ook in de Drôme in kurkdroge weides, waarbij de bloeiaren nog veel langer waren dan de planten in Noord-Frankrijk.